FEN BİLİMLERİ ÖĞRETMENLERİNİN STEM ÖZ YETERLİKLERİNİN DEMOGRAFİK DEĞİŞKENLERE GÖRE İNCELENMESİ

INVESTIGATION OF SCIENCE TEACHERS' STEM SELF-EFFICACY ACCORDING TO DEMOGRAPHIC VARIABLES

Abstract

This study aimed to examine science teachers’ STEM self-efficacy levels according to certain demographic variables (gender, professional seniority, educational status, participation in STEM training, implementation of STEM activities, faculty from which they graduated, place of employment, and technological competence). The sample consisted of 361 science teachers working in public institutions in Ankara, Eskişehir, Manisa, and İzmir during the 2024–2025 academic year. Data were collected using a cross-sectional correlational survey design, one of the quantitative research methods. The “STEM Practices Teacher Self-Efficacy Scale” was used as the data collection instrument. The findings revealed statistically significant differences in STEM self-efficacy scores according to professional seniority, educational level, participation in STEM training, implementation of STEM activities, place of employment, and technological competence; however, no statistically significant differences were found according to gender or the faculty from which the teachers graduated. The results further indicated that teachers with 16–25 years of professional seniority had lower STEM self-efficacy levels, whereas statistically significant differences were found in favor of teachers with postgraduate education, those who had received STEM training, those who had implemented STEM activities, those working in provincial centers, and those with a high level of technological competence. To enhance teachers’ STEM self-efficacy, theoretical and practical in-service training programs should be planned, teachers should be provided with training on current curricula, and opportunities for communication and collaboration among teachers with different levels of professional seniority should be established. Given the interdisciplinary nature of STEM education, examining the STEM self-efficacy levels of teachers from other subject areas and from other provinces may contribute to the field. The findings of the study were discussed in relation to the existing literature, and recommendations were presented.

Keywords: STEM, self-efficacy, education, 21st-century skills

Öz

Bu araştırmada Fen Bilimleri Öğretmenlerinin STEM öz-yeterliği düzeyinin bazı demografik değişkenlere (cinsiyet, mesleki kıdem, eğitim durumu, STEM eğitimi alma durumu, STEM etkinliği yapma durumu, mezun olunan fakülte, görev yeri ve teknolojik yeterlilik) göre incelenmesi amaçlanmıştır. Bu araştırmanın örneklemi 2024-2025 yılında Ankara, Eskişehir, Manisa ve İzmir illerindeki kamu kurumlarında çalışan 361 fen bilimleri öğretmeninden oluşmaktadır. Araştırmada veriler nicel araştırma yöntemlerinden kesitsel ilişkisel tarama deseniyle toplanmıştır. Veri toplama aracı olarak “STEM Uygulamaları Öğretmen Öz-yeterlik Ölçeği" kullanılmıştır. Araştırmanın bulgularına göre, STEM öz-yeterlik puanlarıyla mesleki kıdem, eğitim düzeyi, STEM eğitimi alma durumu, STEM etkinliği yapma durumu, görev yeri ve teknoloji yeterliliği değişkenleri açısından anlamlı olarak farklılık oluştuğu; ancak cinsiyet ve mezun olunan fakülte değişkenlerine göre anlamlı farklılık görülmediği sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmanın sonucunda, STEM öz-yeterlik düzeyiyle cinsiyet ve mezun olunan fakülte arasında anlamlı farklılık bulunmazken; 16–25 yıllık mesleki kıdeme sahip öğretmenlerin STEM öz-yeterlik düzeyi düşük olduğu sonucuna ulaşılmış; lisansüstü eğitime sahip öğretmenler, STEM eğitimi alan öğretmenler, STEM etkinliği yapan öğretmenler, il merkezinde görev yapan öğretmenler ve teknolojik yeterlilik bakımından iyi olan öğretmenler açısından ise bu öğretmenler lehine anlamlı farklılık olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Öğretmenlerin STEM öz‑yeterliklerinin artırılması için teorik ve uygulamalı hizmet içi eğitimler planlanmalı, güncel programlar hakkında bilgilendirici eğitimler verilmeli ve mesleki kıdemleri farklı öğretmenler arasında iletişimin kurulması sağlanmalıdır. STEM eğitiminin disiplinler arası yaklaşım içermesinden ötürü; diğer branştaki ve diğer illerdeki öğretmenlerin STEM öz-yeterlik puanlarının belirlenmesi alana katkı sağlayacaktır. Araştırmada elde edilen bulgular literatür araştırmaları doğrultusunda tartışılmış ve önerilerde bulunulmuştur.

Anahtar Terimler: STEM, öz-yeterlik, eğitim, 21.yy becerileri

Etik ve Çıkar Çatışması

Bu araştırma, Dokuz Eylül Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Anabilim Dalı Fen Bilgisi Öğretmenliği yüksek lisans programında yürütülmekte olan “Fen Bilimleri Öğretmenlerinin STEM Öz-Yeterliklerinin ve Teknolojik Pedagojik Alan Bilgilerinin Demografik Değişkenlere Göre İncelenmesi” başlıklı yüksek lisans tezi doğrultusunda üretilmiştir. Bu araştırmada etik dışı herhangi bir husus bulunmadığını, araştırma ve yayın etiği ilkelerine titizlikle uyulduğunu beyan ederiz. Araştırmanın etik izinleri 04/10/2024 tarihli E-67493393-302.08.01-1155321 numaralı Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırmaları Etik Kurul Komisyonu tarafından verilmiştir. Bu araştırmanın yürütülmesi ve yayımlanması için herhangi bir kurum, kuruluş veya fon sağlayıcıdan mali destek alınmamıştır. Bu araştırmada yer alan her iki yazar, araştırmanın planlanması, yürütülmesi, verilerin analizi ve makalenin yazımı sürecinde herhangi bir kurum, kuruluş veya kişiyle çıkar çatışması bulunmadığını beyan eder. Araştırma sürecinde, araştırmanın sonuçlarını veya yorumlarını etkileyebilecek herhangi bir finansal veya kişisel bağlantı bulunmamaktadır.

KAYNAKÇA

Adhikari, K. P. (2020). Self-efficacy beliefs among school mathematics teachers of Nepal. International Journal of Research - GRANTHAALAYAH, 8(7), 192–204. https://doi.org/10.29121/granthaalayah.v8.i7.2020.694  

Aşılıoğlu, B., & Yaman, F. (2020). Öğreten adaylarının STEM (FeTeMM) farkındalık düzeylerinin incelenmesi. Ekev Akademi Dergisi, (87), 87–100. https://dergipark.org.tr/en/pub/sosekev/article/1152863

Ateş, H., & Sungur Gül, K. (2023). Öğretmen adaylarının STEM eğitimine yönelik öz-yeterlik ve endişe düzeylerinin incelenmesi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 21(1), 478–504. https://doi.org/10.37217/tebd.1211730

Bandura, A. (1986). Social foundations of thought and action: A social cognitive theory. Prentice-Hall.

Baran, M., Baran, M., Efe, H. A., & Maskan, A. (2020). Fen alanları öğretmenleri ve öğretmen adaylarının FeTeMM farkındalık düzeylerinin çeşitli değişkenlere göre incelenmesi. Amasya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 9(1), 1–29. https://dergipark.org.tr/en/pub/amauefd/article/628306  

Biçer, B. G., Uzoğlu, M., & Bozdoğan, A. E. (2019). Fen bilimleri öğretmenlerinin STEM hakkındaki görüşlerinin bazı değişkenler açısından incelenmesi. Uluslararası Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 2019(12), 1–15. https://dergipark.org.tr/en/pub/goputeb/article/457736  

Browne, M. W., & Cudeck, R. (1992). Alternative ways of assessing model fit. Sociological Methods & Research, 21(2), 230–258. https://doi.org/10.1177/0049124192021002005  

Buechel, C., Daugherty, M. K., Carter, V., & Sahin Topalcengiz, E. (2024). Elementary teachers’ self-efficacy and its role in STEM implementation. Turkish Journal of Education, 13(3), 217–238.

Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E. K., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2016). Bilimsel araştırma yöntemleri (22. baskı). Pegem Akademi.

Bybee, R. W. (2013). The case for STEM education: Challenges and opportunities. NSTA Press.

Cebesoy, Ü. B., & Kurtoğlu Erden, M. (2024). Teachers’ perspectives about the meaning of STEM: A case from Türkiye. International Journal of New Trends in Arts, Sports & Science Education (IJTASE), 13(1), 1–15.

Charleston, L., & Leon, R. (2016). Constructing self-efficacy in STEM graduate education. Journal for Multicultural Education, 10(2), 152–166. https://doi.org/10.1108/JME-12-2015-0048

Choephatruedi, P., & Inpin, S. (2025). Teacher self-efficacy in rural Thailand: Insights from pre-service English teachers’ practicum experiences. LLT Journal: A Journal on Language and Language Teaching, 28(2), 1020–1039. https://doi.org/10.24071/llt.v28i2.12400

Cimbar, D. C., & Yurtseven, N. (2024). COVID-19 pandemisinde fen bilimleri öğretmenlerinin teknolojik pedagojik alan bilgisi ile uzaktan eğitime yönelik tutumları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Journal of Computer and Education Research, 12(23), 88–124. https://dergipark.org.tr/tr/pub/jcer/article/1374560

Çepni, S. (Ed.). (2017). Kuramdan uygulamaya STEM eğitimi. Pegem Akademi.

Çevik, M., Danıştay, A., & Yağcı, A. (2017). Ortaokul öğretmenlerinin FeTeMM (Fen-Teknoloji-Mühendislik-Matematik) farkındalıklarının farklı değişkenlere göre değerlendirilmesi. Sakarya University Journal of Education, 7(3), 584–599. https://doi.org/10.19126/suje.335008

Çevik, M., Yaman, F., Uçak, B. B., & Toprak, Y. (2021). Geleceğin sınıflarında STEAM (STEM+Arts) uygulamaları. Vizetek Yayıncılık.

Değirmenci, S. (2020). STEM eğitimi almış öğretmenlerin STEM öz yeterliliklerinin ve uygulamalarında teknoloji ve mühendislik entegrasyonu açısından yaşadıkları sorunların belirlenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi

Ersoy, Z. (2018). İlkokullar için STEM programını uygulayan okulöncesi ve sınıf öğretmenlerinin STEM öğretimi öz yeterliliklerinin incelenmesi [Yüksek lisans tezi, Bahçeşehir Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.

Field, A. (2018). Discovering statistics using IBM SPSS statistics (5. baskı). SAGE Publications.

Fornell, C., & Larcker, D. F. (1981). Evaluating structural equation models with unobservable variables and measurement error. Journal of Marketing Research, 18(1), 39–50. https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/002224378101800104

Genek, S. E., & Ding, L. (2026). Exploring Turkish K-12 pre-service and in-service teachers’ STEM self-efficacy: A systematic review. Turkish Journal of Education, 15(1), 41–64.

Geng, J., Jong, M. S. Y., & Chai, C. S. (2019). Hong Kong teachers’ self-efficacy and concerns about STEM education. The Asia-Pacific Education Researcher, 28(1), 35–45. https://link.springer.com/article/10.1007/s40299-018-0414-1

Gull, C., Levenson Goldstein, S., & Rosengarten, T. (2022). STEM learning and loose parts in early elementary classrooms: A scoping review. International Online Journal of Primary Education (IOJPE), 11(2), 279–292. https://doi.org/10.55020/iojpe.1201534

Güntaş, S., Çelik İskifoğlu, T., & Özdem, S. (2019). Eğitim alanında STEM ve sosyal bilimlerle ilgili araştırmalar: İçerik analizi. International Journal of New Trends in Arts, Sports & Science Education (IJTASE), 8(2), 42–48.

George, D., & Mallery, P. (2010). SPSS for Windows step by step: A simple guide and reference 17.0 update (10. baskı). Pearson.

Gün, O., Şeşen, B. A., Akbulut, C., Cetin-Dindar, A., & Molu, Z. (2021). Fen bilimleri ve ilköğretim matematik öğretmen adaylarının öz-yeterlik inançları ile öz-yeterlik kaynaklarının incelenmesi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(1), 47–69. https://doi.org/10.33711/yyuefd.859382

Güngör, A. (2021). Öğretmen ve öğretmen adaylarının bütünleşik STEM eğitimine yönelik teknolojik pedagojik alan bilgilerinin belirlenmesi [Yüksek lisans tezi, Alanya Alaaddin Keykubat Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.

Güngör, A., & Köse, M. (2023). Öğretmen ve öğretmen adaylarının teknolojik pedagojik STEM bilgilerinin incelenmesi. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 12(3), 895–912. https://doi.org/10.33206/mjss.1242221

Howell, D. C. (2013). Statistical methods for psychology (8. baskı). Cengage Learning.

Hu, L. T., & Bentler, P. M. (1999). Cutoff criteria for fit indexes in covariance structure analysis: Conventional criteria versus new alternatives. Structural Equation Modeling: A Multidisciplinary Journal, 6(1), 1–55. https://doi.org/10.1080/10705519909540118  

İmir, B. (2019). Sınıf öğretmenlerinin STEM eğitimine yönelik yeterlilik ve tutumlarının belirlenmesi [Yüksek lisans tezi, Fırat Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.

İnam, N. (2020). Öğretmenlere yönelik STEM tutum ölçeği geliştirme çalışması [Yüksek lisans tezi, Balıkesir Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.

Karakaya, F., & Yılmaz, M. (2022). STEM etkinlikleri öz yeterlilik algı ölçeği’nin geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 20(2), 610–629. https://dergipark.org.tr/en/pub/tebd/article/1095954  

Karakaya, F., Ünal, A., Çimen, O., & Yılmaz, M. (2018). Fen bilimleri öğretmenlerinin STEM yaklaşımına yönelik farkındalıkları. Eğitim ve Toplum Araştırmaları Dergisi, 5(2), 124–138. https://dergipark.org.tr/en/pub/etad/article/379114?issue_id=37928  

Kendaloğlu, E., & Çepni, S. (2021). STEM etkinliği geliştirme sürecinin fen bilimleri öğretmen adaylarının girişimcilik ve STEM öz yeterlilikleri üzerine etkilerinin incelenmesi [Yüksek lisans tezi, Bursa Uludağ Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.

Kline, R. B. (2016). Principles and practice of structural equation modeling (4. baskı). Guilford Press.

Koçak, B., Aslan, A., & Capellaro, E. (2019). Fen bilimleri, matematik ve sınıf öğretmen adaylarının FeTeMM öğretimine ilişkin yönelimleri. Fen Bilimleri Öğretimi Dergisi, 7(2), 168–188. https://dergipark.org.tr/tr/pub/fbod/article/1158006

Koyuncuoğlu, Ö. (2021). An investigation of graduate students’ technological pedagogical and content knowledge (TPACK). International Journal of Education in Mathematics, Science and Technology, 9(2), 299–313. https://eric.ed.gov/?id=EJ1293162    

Margolis, H., & McCabe, P. P. (2006). Improving self-efficacy and motivation: What to do, what to say. Intervention in School and Clinic, 41(4), 218–227. https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/10534512060410040401  

Milli Eğitim Bakanlığı [MEB] (2018). STEM eğitimi raporu. Yenilik ve Eğitim Teknolojileri Genel Müdürlüğü (YEĞİTEK). https://yegitek.meb.gov.tr/STEM_Egitimi_Raporu.pdf

Milli Eğitim Bakanlığı [MEB] (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli öğretim programı. https://tymm.meb.gov.tr/upload/brosur/2024programortakmetinOnayli.pdf

Morgil, İ., Seçken, N., & Yücel, A. S. (2004). Kimya öğretmen adaylarının öz-yeterlik inançlarının bazı değişkenler açısından incelenmesi. Balıkesir Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 6(1), 62–72. https://dergipark.org.tr/en/pub/baunfbed/article/261823

Nunnally, J. C., & Bernstein, I. H. (1994). Psychometric theory (3. baskı). McGraw-Hill.

Özbilen, A. G. (2018). STEM eğitimine yönelik öğretmen görüşleri ve farkındalıkları. Scientific Educational Studies, 2(1), 1–21. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ses/article/414916  

Özdemir, A., Yaman, C., & Vural, R. A. (2018). STEM uygulamaları öğretmen öz-yeterlik ölçeğinin geliştirilmesi: Bir geçerlik ve güvenirlik çalışması. Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(2), 93-104. https://dergipark.org.tr/en/pub/adusobed/article/427718

Öztürk, H. (2017). Öğretmenlerin tekno-pedagojik alan bilgisi (TPAB) düzeyleri, öğrencilerin özyeterlikleri ve akademik başarıları arasındaki ilişkilerin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Necmettin Erbakan Üniversitesi.

Partnership for 21st Century Learning. (2025). P21 framework and resources. Battelle for Kids. https://www.battelleforkids.org/insights/p21-resources/

Polat, D., Uluay, G., & Başarmak, U. (2021). Examining the pre-service teachers’ components of self-efficacy beliefs in science teaching (SEBST). Sakarya University Journal of Education, 11(1), 195–217. https://doi.org/10.19126/suje.798077

Saracaloğlu, A. S., Serin, O., & Bozkurt, N. (2013). The relationship between the problem solvıig skills and the achievement of graduate students of the graduate school of educational sciences. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 14(14), 121-134.

Serin, O. (2025). İlkokul öğrencilerinin problem çözme becerileri ile STEM’e ilişkin tutumlarının incelenmesi (KKTC Örneklemi). Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(47), 1211-1231. https://doi.org/10.35675/befdergi.1744689

Smith, J., & Karr-Kidwell, P. (2000). The interdisciplinary curriculum: A literature review and a manual for administrators and teachers [Rapor]. ERIC Document Reproduction Service (ED443172). https://eric.ed.gov/?id=ed443172

Şahin, E. (2019). Öğretmenlerin STEM eğitimine ilişkin mesleki yeterliklerinin belirlenmesi [Yüksek lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.

Şenyiğit, Ç., & Serin, O. (2022). The role of perceived ICT competencies on primary school pre-service teachers’ integrated STEM teaching intentions. Participatory Educational Research, 9(6), 221-247. https://doi.org/10.17275/per.22.137.9.6

Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2014). Using multivariate statistics (6. baskı). Pearson.

Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı [TTKB] (2018). Fen bilimleri dersi öğretim programı (İlkokul ve ortaokul 3, 4, 5, 6, 7 ve 8. sınıflar). T.C. Milli Eğitim Bakanlığı.

Tiryaki, S. H., & Hali, S. (2022). Öğretmenlerin teknolojik pedagojik alan bilgisi ve Eğitim Bilişim Ağı’nı (EBA) kullanma öz-yeterlikleri. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 35(2), 577–600. https://dergipark.org.tr/en/pub/uefad/article/1110455     

Turhan, M., & Kırındı, T. (2022). Fen bilimleri öğretmenlerinin STEM uygulamaları özyeterliklerinin incelenmesi. Gazi Eğitim Bilimleri Dergisi, 8(3), 470–489. https://doi.org/10.30855/gjes.2022.08.03.005

Türk, N., Kalaycı, N., & Yamak, H. (2018). New trends in higher education in the globalizing world: STEM in teacher education. Universal Journal of Education Research, 6(6), 1286–1304. https://eric.ed.gov/?id=EJ1181163

 TÜSİAD, & PwC. (2017). 2023’e doğru Türkiye’de STEM gereksinimi. https://tusiad.org/tr/tum/item/download/8649_50851324e41c6e46cab3e6ea3b37411a

Uzuntiryaki, E. (2008). Exploring the sources of Turkish pre-service chemistry teachers’ chemistry self-efficacy beliefs. Australian Journal of Teacher Education, 33(6), 16–28. https://doi.org/10.14221/ajte.2008v33n6.2

Yaman, F., & Aşılıoğlu, B. (2022). Öğretmenlerin STEM eğitimine yönelik farkındalık, tutum ve sınıf içi uygulama özyeterlik algılarının incelenmesi. Milli Eğitim Dergisi, 51(234), 1395‑1416. 

Yıldırım, H. (2020). Öğretmen adaylarının fen, teknoloji, mühendislik, matematik (FeTeMM) entegrasyonuna yönelik özyeterlik algılarının incelenmesi [Yüksek lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.

Yıldırım, H. İ. (2022). Fen bilimleri öğretmenlerinin teknolojik pedagojik alan bilgisi öz güven düzeyleri üzerine bir araştırma. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 20(1), 256–285. https://dergipark.org.tr/en/pub/tebd/article/1035991

Yılmaz, T., Basbay, M., Yeşil, A., Çillioğlu, E. İ., & Genç, M. (2026). 2020-2024 yılları arasındaki STEM eğitimi yaklaşımı konulu çalışmaların sistematik derlemesi. International Journal of New Trends in Arts, Sports & Science Education (IJTASE), 15(1), 32–45.

Yüksel, R. (2020). Fen bilimleri öğretmenlerinin bireysel yenilikçilik düzeyi, yaşam boyu öğrenme eğilimleri ile STEM uygulamaları özyeterlik algıları ve aralarındaki ilişkinin incelenmesi [Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.